Collectie Sonnenborgh

 Steendruk door P.W. v.d. Weyer, vermoedelijk ca. 1865

Sonnenborgh

In 1854 werd dankzij de inspanningen van de Utrechtse meteoroloog en sterrenkundige Christophorus Henricus Didericus Buys Ballot (1817-1890), een modern ingericht meteorologisch en sterrenkundig observatorium bovenop het voormalig stadsbolwerk Sonnenborgh gebouwd. Nadat de meteorologen in 1897 naar een nieuw gebouw in De Bilt waren vertrokken, bleven de sterrenkundigen in Sonnenborgh achter. Sonnenborgh ontwikkelde zich in de loop der jaren tot één van de belangrijkste centra van sterrenkundig onderwijs en onderzoek in Nederland.

Ook nadat het Sterrenkundig Instituut in 1987 naar De Uithof verhuisde, om de samenwerking met het in 1965 opgerichte Laboratorium voor Ruimteonderzoek (nu Stichting Ruimte Onderzoek Nederland) te bevorderen, heeft Sonnenborgh haar plek als ‘sterrenkundig centrum’ nog steeds behouden.

In 2011 werd besloten tot sluiting van het Sterrenkundig Instituut. Het Utrechts sterrenkundig onderzoek wordt voortgezet in Leiden en bij de andere instituten van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA).

 

Het grootste deel van de sterrenkundige collectie in Utrecht wordt gevormd door het bezit van het Sterrenkundig Instituut, dat  vrijwel in zijn geheel in de Universiteitsbibliotheek is opgenomen. De rijkdom van deze collectie is voor een belangrijk deel te danken aan de aankopen en schenkingen van haar vroegere directeuren. Onder deze moet met name Jean Abraham Chrétien Oudemans (1827-1906), directeur van de sterrenwacht van 1875 tot 1898, genoemd worden.

Nog steeds herinneren de roze etiketjes voorin vele achttiende- en negentiende-eeuwse drukken aan de boeken uit zijn eigen bezit. Ook zijn opvolger Albertus Antonie Nijland (1868-1936), directeur van 1898 tot aan zijn dood, verrijkte de bibliotheek naast de reguliere aankopen zo nu en dan met een bijzonder werk. Zo verwierf hij voor de sterrenwachtbibliotheek tegen het einde van zijn loopbaan een schitterend ingekleurd exemplaar van de Harmonia macrocosmica (1660/1661) van de Duits-Nederlandse kosmograaf Andreas Cellarius (ca. 1596-1665).

Onderwerp:

cartografie, astronomie

Jaar uitgave:1650-1900 (kaarten), 1545-1883 (gedrukt werk)
Omvang:ca. 125 kaarten, 9 handschriften, boeken en tijdschriften: 232 titels
Documentsoort:gedrukte kaarten, gedrukt werk, handschriften
Ontsluiting:

deels ontsloten (boeken en handschriften) in de computercatalogus op provenance Sterrewacht Zonnenburg (Utrecht)

Lijst van tijdschriften in het astronomisch observatorium (sterrenwacht) te Utrecht. Utrecht, 1934.

Algemene literatuur:

'Sonnenborgh' : de Utrechtse Sterrewacht en haar geschiedenis, 1642-1853-1977. Utrecht, [1977].

C. de Jager, H.G. van Bueren, M. Kuperus, Bolwerk van de sterren. Amersfoort, 1993.

Robert Wielinga, "Sonnenborgh : bolwerk van de sterren", in: Monumenten 30 (2009), nr. 4, p. 20-23.

Robert H. van Gent, "Vier eeuwen de hemel geobserveerd en in kaart gebracht: Utrechtse collecties oude sterrenkundige drukken", in: Bijzonder onderzoek : een ontdekkingsreis door de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek. - Utrecht, 2009, p. 162-167.

Website Museum en sterrenwacht Sonnenborch

Collectie Oudemans

Groei:afgesloten
Overige informatie:de kaarten van de Utrechtse sterrenwacht zijn in 2008 overgeplaatst naar de Universiteitsbibliotheek.