Collectie Doedes

Jacob Isaak Doedes (1817-1897)

Doedes werd geboren op 20 november 1817 in Langerak als zoon én kleinzoon van een gereformeerd predikant. Zelf werd hij eveneens predikant - te Hall en Rotterdam - na een theologiestudie in Utrecht, waar hij in 1841 de doctorstitel behaalde. Zijn liefde voor de wetenschap werd beloond door de benoeming in 1859 tot hoogleraar godgeleerdheid aan zijn oude universiteit. In de jaren 1864-1865 en 1873-1874 was Doedes tevens Rector Magnificus. Hij deed verschillende belangrijke vondsten in de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Hij had er ook een eigen werkkamer. Na zijn emeritaat in 1888 was hij op verzoek van de theologische faculteit lid van de bibliotheekraad.

Doedes werd vanaf zijn scholierentijd gefascineerd door het oude boek. Als student wist hij al beslag te leggen op het enig bekende exemplaar van een Nederlandse incunabel: Die gulden litanie vander passien ons Heeren Jhesu Christi (Antwerpen, Govaert Bac, ca. 1494). Doedes was een ijverig wetenschapper, maar meer en meer werd de keuze van de onderwerpen bepaald door items uit zijn privécollectie. Zwaartepunten in zijn bibliotheek waren oude Nederlandse bijbels en zeldzame reformatiedrukken. Veel aandacht besteedde Doedes onder meer aan de oudste uitgaven van de Heidelbergse Catechismus. Na zijn emeritaat leefde hij alleen nog voor zijn boekenverzameling. Een jaar eerder had Doedes al, als een bekroning op zijn werk, een gedrukte catalogus van zijn collectie uitgegeven onder de titel Collectie van rariora, inzonderheid godsdienst en theologie. Dat een boekenliefhebber zo zijn eigen verzameling voor het voetlicht brengt, is vrij uitzonderlijk. In 1892 verscheen zelfs een tweede vermeerderde uitgaaf, die ruim duizend titels omvatte. Zijn devies, aangebracht op zijn Ex libris was: "Sublimia curo".

Doedes overleed te Utrecht op 19 december 1897.

Een collectie van enkele honderden oude almanakken ging als legaat naar de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden. Verder ging de gehele collectie naar veilinghuis Beijers te Utrecht, die Doedes’ eigen catalogus herdrukte in de vorm van een veilingcatalogus, en alles in mei 1898 onder de hamer bracht. De grote bibliotheken hebben hieruit nauwelijks iets aangekocht, het merendeel kwam in handen van antiquaren om vervolgens over de hele westerse wereld verspreid te worden.

Minstens 1 werk heeft de Universiteitsbibliotheek Utrecht aangekocht op genoemde veiling: signatuur D oct 1672 A rariora (een bijbel uit 1522).

Onderwerp:

theologie, protestantisme, Heidelbergse Catechismus

Jaar uitgave:1522-1895 [zwaartepunten: 1522-1754 en 1876-1895]
Omvang:nader te bepalen
Documentsoort:handschrift: brieven, collegedicaten, album met schriftelijke huldeblijken van oud-leerlingen (1888); gedrukt werk, rariora
Ontsluiting:

via de computercatalogus deels ontsloten op provenance: Doedes, J. I.

Algemene literatuur:

M. C[ampbell], "De verzameling zeldzame boeken van professor Doedes", in: De Nederlandsche spectator 1887, p. 189-190.

G.H. L[amers], "Levensbericht van J. I. Doedes", in: Levensberichten van de Maatschappij der Nederlandsche letterkunde te Leiden, 1897-1898, p. 187-229.

Collection of rariora, consisting of printed books and manuscripts, portraits and historical plates, from the library of the late Dr. J.I. Doedes, professor of theology in the University of Utrecht, which will be sold by auction by J.L. Beijers ... Utrecht, ... May 4th and 5th, 1898. [Utrecht], [1898].

Peter Leenderts Schram, Jacobus Isaac Doedes. Wageningen, 1952 (proefschrift Universiteit Utrecht).

P.L. Schram, "Doedes, Jacobus Isaac", in: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme 2 (1983) 169-172.

D. Grosheide, A.D.A. Monna & P.N.G. Pesch, Vier eeuwen Universiteitsbibliotheek Utrecht. Utrecht, 1986, p. 233-234.

Marco de Niet, "De Januskop van de achttiende-eeuwse Nederlandse almanak", in: Dierbaar magazijn: de bibliotheek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Onder red. van Berry Dongelmans ... [et al.]. Amsterdam, 1995, p. 69-82, 189-192.

Willem Heijting, Mensen, ideeën en boeken : particuliere boekencollecties en de wetenschap : toespraak bij de overdracht van de collectie psalmboeken van Gert-Jan Buitink aan de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit. Amsterdam, 2009.

Unique copies of the Heidelberg Catechism

Catalogus Professorum

Wikipedia

Opmerkingen:de brieven van Doedes zijn geplaatst op signatuur Lade C 16. Ook andere collecties bevatten brieven van Doedes.
Groei:afgesloten
Overige informatie:aankoop 1898 (minstens 1 werk)