Collectie Bibliotheek van het Kartuizerklooster Nieuwlicht

 

                                                                                                      Nicolaus de Lyra. Postilla in Prophetas. Hs 252, fol 43v

 

Het Kartuizerklooster Nieuwlicht werd omstreeks 1392 gesticht bij de rivier de Vecht, ten noorden van Utrecht. Het klooster heette officieel ‘De kartuize van het Nieuwe licht van St. Salvator in Bloemendaal buiten de stad Utrecht’, veelal afgekort tot ‘Nieuwlicht’ (Nova Lux) of ‘De Kartuizers’.
Binnen de kloostermuren hadden de kartuizers van Nieuwlicht twee essentiële taken. Allereerst was dat de kopieerarbeid van manuscripten in het scriptorium en in samenhang daarmee de opbouw van een bibliotheek. Dat speelde vooral in de periode van 1440 tot 1520. Een andere belangrijke activiteit van de kartuizers vormde de ontginning van hun kloostergoederen.
In 1580 werden de resterende monniken op alimentatie gezet. In 1593 waren de laatste monniken verhuisd. De inboedel van het kartuizerklooster Nieuwlicht heeft tijdens de Opstand en de invoering van de Reformatie nauwelijks van plundering te lijden gehad. Al eerder echter, op zijn laatst in 1580 toen de kartuizers hun klooster definitief hadden moeten verlaten en naar Utrecht of elders waren getrokken, hadden zij twee kisten vol archief binnen de muren van de stad ondergebracht.
Later werden stukken uit één van de kisten op aanwijzing van een uitgetreden kartuizer broeder uit Vught bij Den Bosch overgedragen aan de Staten van Utrecht, die er in 1611 een inventaris van lieten maken. De tweede kist, die archiefstukken zonder directe administratieve of gevoelige juridische waarde bevatte, werd door de laatste monniken opgeslagen in hun woning aan de Mariaplaats te Utrecht. Ook van deze stukken lieten de Staten van Utrecht in 1611 een inventaris maken. Het meest essentiële boek uit het hele archief echter, het cartularium of register met alle rechtstitels, bewijsstukken en oude rechten, verhuisde met de monniken die Utrecht verlieten, mee naar de kartuize te Antwerpen.

Onderwerp:

middeleeuwen, bibliotheken, geschiedenis, codicologie, Utrecht

Jaar uitgave:ca. 1200-1524
Omvang:145 handschriften en ca. 70 banden met gedrukte werken
Documentsoort:handschriften, incunabelen, vroege drukken, handschriftfragmenten, maculatuur
Ontsluiting:

grotendeels ontsloten in computercatalogus

Algemene literatuur:

Handschriften en Oude Drukken van de Utrechtse Universiteitsbibliotheek. Utrecht 1984, 26-50.

A. Hulshoff, "Uitgaven voor de Boekerij van het Kartuizerklooster te Utrecht in de jaren 1466-1470" in: Buch und BucheinbandAufsätze und graphische Blätter zum 60. Geburtstage von Hans Loubier. Leipzig 1923) 170-175.

C. de Wit, "Het atelier der Utrechtsche miniaturen en een kapittel uit de geschiedenis van het Karthuizerklooster Nieuw-Licht", in: Oudheidkundig Jaarboek : derde serie van het Bulletin van den Nederlandschen Oudheidkundigen Bond 8 (1928) 264-277.

 Tim Hoogendijk, Kartuizerklooster Nieuwlicht : de archeologie van een Utrechts klooster. Zaandijk, 2012.

Roelof Peter Gerdinus de Weijert-Gutman, Schenken, begraven, gedenken : lekenmemoria in het Utrechtse kartuizerklooster Nieuwlicht (1391-1580). (Proefschrift Universiteit Utrecht, 2015).

Het Utrechts Archief: Karthuizerklooster Nieuwlicht bij Utrecht 

Nieuwlicht in Bloemendael

Wikipedia

Collectie Bibliotheken van Utrechtse kloosters en kapittels

Collectie Bibliotheek van de Paulusabdij

Collectie Bibliotheek van het Regulierenklooster

Collectie Bibliotheken van Utrechtse kapittels / Domein-Archief

Opmerkingen:samen met de collecties Bibliotheek van de Paulusabdij, Bibliotheek van het Regulierenklooster en Bibliotheken van de Utrechtse kapittels / Domeinarchief vormt de collectie Bibliotheek van het Kartuizerklooster Nieuwlicht de collectie Bibliotheken van Utrechtse kloosters en kapittels
Groei:afgesloten
Overige informatie:een vijftal handschriften uit de bibliotheek van dit klooster bevinden zich in andere bibliotheekcollecties. Er zijn 85 incunabelen en 30 vroeg zestiende-eeuwse drukken. Werken gedrukt na 1524 ontbreken.