gedenksteen in het Acadeniegebouw van de Universiteit Utrecht

Eerste Wereldoorlog

De Eerste Wereldoorlog, aanvankelijk de Grote Oorlog genaamd duurde van 28 juli 1914 tot 11 november 1918. Nederland was toen neutraal.

Omdat Utrecht centraal was gelegen, en vooral ook ver van de grenzen, was de provincie uitermate geschikt voor de opvang van vluchtelingen en geïnterneerde soldaten. Die wilde men niet aan de grenzen huisvesten vanwege de daaruit voortvloeiende veiligheidsrisico’s. De centrale ligging van Utrecht was bijvoorbeeld ook een reden om de gevluchte Duitse keizer Wilhelm II te huisvesten, in een woning die bekend is geworden als Huis Doorn.

De oorlog had ook gevolgen voor de Utrechtse universiteit. Een Duitse hoogleraar werd opgeroepen voor het Duitse leger en Belgische gevluchte studenten kregen de gelegenheid om colleges te volgen. Na de mobilisatie diende Willem Pompe in het leger.

Marcel Minnaert vluchtte aan het eind van de oorlog met zijn moeder vanuit België naar Nederland. Na de Eerste Wereldoorlog werd hij veroordeeld voor collaboratie, hij was zogezegd een ‘activist’. Minnaert  kon dus niet terugkeren naar België en is in Nederland gebleven. Rudolf Magnus voerde het gifgassenonderzoek uit tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) toen Magnus in Duitsland als legerarts moest werken. Cornelis Winkler klaagde over het feit dat zijn assistenten in militaire dienst waren.

Louis Grondijs  ging als leraar aan een middelbare school in de zomer van 1914 op ‘vakantie’ naar oorlogsgebied om er “de bijzondere sfeer van de krijg ter plaatse in te ademen“.

Na de  Eerste Wereldoorlog ontstond er meer interesse in de overzeese gebiedsdelen als onderwerp van onderzoek. Biologen, taalkundigen en historici legden zich toe op de bestudering van Zuid-Afrika en Nederlands-Indië. Dit resulteerde o.a. in de oprichting van de Indologische faculteit aan de Rijksuniversiteit Utrecht in 1925. Ook de Groot-Nederlandse gedachte speelde hierbij een rol.

De geïnterneerde Belgische studenten die vanaf 1915 colleges volgden in Utrecht boden een gedenksteen aan uit dankbaarheid aan de universiteit. Deze werd geplaatst op de eerste verdieping van het universiteitsgebouw. 82 diploma’s werden uitgereikt aan Belgische studenten die examens hadden afgelegd voor de gemengde Nederlands-Belgische examencommissies, door de Belgische regering gelijk gesteld met de Belgische diploma’s.