De boekencollecties  in de Tweede  Wereldoorlog

De Tweede Wereldoorlog duurde voor Nederland (alsmede België en Luxemburg) van 10 mei 1040. Nederland was toen neutraal. Limburg, Noord-Brabant en Gelerland (voor een zeer klein deel) werden in september 1944 bevrijd, de overige provincies op 5 mei 1945 (Texel pas op 20 mei). Utrecht op 7 mei 1945.

De oorlog had ook grote gevolgen voor de Utrechtse universiteit. Ongeveer 600 boeken zijn verloren gegaan. De lijst van gevallenen  van de Rijksuniversiteit Utrecht telt 69 namen.

Het Kunsthistorisch Instituut werd ernstig beschadigd. Het gebouw was geplunderd waarbij vooral de bibliotheek slachtoffer was geworden. Daarbij was het vak kunstgeschiedenis voor de oorlog vooral Duits georiënteerd, terwijl dat na 1945 een verschuiving maakte naar de Angelsaksische methode.

Na de bevrijding werden in de bibliotheek tijdelijk de boekerijen van enige Nationaal-scocialistsche instellingen en van politieke delinquenten opgeslagen. Boeken, die tijdens de oorlog in beslag genomen waren en N.S.B.-verzamelingen hadden verrijkt, werden aan de rechtmatige eigenaars teruggegeven. De voornaamste waren Centrale van Nederlands Overheidspersoneel, de Nederlandse Bond van Personeel in Overheidsdienst, de NederlandseChristelijke Bond van Overheidspersoneel, de Nederlandse Vakcentrale, de Nederlandse Groep van de Interparlementaire Unieen dat vvan de Staatkundig Gereformeerde Partij, het Damesleesmuseum te ‘s-Gravenhage en de Vereniging “De Sociëteit te Velp.

De nationaalsocialist prof. dr.  Tobie Goedewaagen (1895-1980)  was trots op zijn bibliotheek, hij bezat een collectie van 3000 boeken (met een waarde van 3700 gulden). In de zomer van 1945 werd zijn bibliotheek ter beschikking gesteld van de Stichting Nederlandsch Kunstbezit. Zijn bibliotheek werd geconfisqeerd. Honderd voornamelijke filosofische werken werden door het Nederlandse Beheersinstituut. In de zomer van 1945 verkocht aan de Rijksuniversiteit Utrecht. De boeken werden later weer teruggevorderd. Uit de bibliotheek werden door het N.BI boeken verkocht aan de Rijksuniversiteit Utrecht. In de zomer  van 1949  werden de 100 boeken terug gekocht door het NBI en tertuggegeven aan Goedewaagen.

Tot slot is er nog sprake in de journaalboeken van M.G. Beumer “N.S.B.’ er-Bibliotheekkleptomaan” “nalatenschap”(Journaalnummers m 8203-m 8220 uit 1945).

Martinus Gerardus Beumer (11-2-1924-?)  Hij wasleerling-bediende aan het laboratorium voor organische scheikunde van de Rijksuniversiteit te Utrecht en in 1946 ontslagen  volens het Zuiveringsbesluit van 1945. In september was hij gedetineerd in de strafinrichting van Utrecht.