Foto: privéarchief

Jan van Gijn (1942-2025)

Jan van Gijn werd geboren op 22 juli 1942 te Geldermalsen. Na het gymnasium ging hij geneeskunde studeren in Leiden en werd hij opgeleid tot neuroloog in Rotterdam en Londen. In 1977 promoveerde hij in Rotterdam op The plantar reflex: A historical, clinical and electromyographic study. Hij bleef als staflid verbonden aan de afdeling Neurologie van het Academisch Ziekenhuis Rotterdam tot 1983. In dat jaar werd hij benoemd tot hoogleraar en afdelingshoofd Neurologie van het UMC Utrecht. Tot zijn emeritaat in 2007 bleef hij verbonden aan de Universiteit Utrecht.

Van 1994 tot 2001 was hij hoofdredacteur van Journal of Neurology, van 1996 tot 2008 hoofdredacteur van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Van 2004 tot 2014 was hij associate editor van Brain. Sinds 2000 was hij lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Na zijn emeritaat in 2007 heeft hij nog vijf jaar als onbezoldigd neuroloog gewerkt op de polikliniek Neurologie en bij het Pijnteam van het UMCU. In 2012, hij was toen 70 jaar, hervatte hij zijn passie voor talen en geschiedenis: hij behaalde een bachelor Latijn aan de Universiteit van Amsterdam en een master wetenschapsgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Zijn interesse in en kennis van de geschiedenis van de beroerte culmineerde in het boek Stroke: A History of Ideas (Cambridge University Press, 2023).

Prof. dr. Jan van  Gijn overleed op 3 april 2025 te Utrecht.

Zijn wetenschappelijke activiteiten waren vooral gericht op het gebied van de hersenvaatziekten: hersenbloedingen en herseninfarcten. Ook had hij belangstelling voor patiënten met chronische, onverklaarde klachten en voor de geschiedenis van de neurologie.

In 1985 ontving hij voor zijn belangrijke bijdrage aan de neurologische wetenschap de Winklermedaille van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie. Daarnaast is hij van grote betekenis geweest voor het neurologisch onderwijs. Hij was een bevlogen clinicus en opleider, die met zijn kennis en toewijding vele generaties collega’s wist te inspireren. Vanwege zijn grote verdiensten werd hij in 2007 benoemd tot erelid van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie. Bovendien werd hij onderscheiden als Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw en was hij Drager van het Erekruis in de Huisorde van Oranje.

De collectie

Aan de Universiteitsbibliotheek Utrecht heeft Jan van Gijn een collectie van 66 gedrukte boeken uit de periode 1551-1942 nagelaten, alle met als onderwerp apoplexie (herseninfarcten en hersenbloedingen). In zijn totaliteit weerspiegelt deze collectie de complete ontwikkeling, inclusief ontwikkelingen die later een dood spoor bleken, van de kennis over hersenvaatziekten vanaf de Griekse oudheid tot de twintigste eeuw. De collectie is in september 2025 overgedragen aan de Universiteitsbibliotheek Utrecht door de echtgenote van prof. dr. Van Gijn.

De collectie is het resultaat van Van Gijns bevlogenheid en passie voor het speurwerk dat artsen vele eeuwen lang hebben verricht op het gebied van apoplexie, oftewel acute neurologische uitval. Deze passie hing nauw samen met de enorme medische vooruitgang op het gebied van apoplexie die zich vanaf 1975 voordeed dankzij de uitvinding van de CT-scan – een revolutionaire ontwikkeling waar Van Gijn als praktiserend neuroloog zelf veel aan heeft bijgedragen.

Vóór 1975 moesten artsen bij een levende patiënt altijd gissen of de oorzaak van acute neurologische uitval een bloeding of een verstopping (infarct) was, en dus ook gissen wat de geëigende therapie was – de behandeling van een bloeding is immers tegengesteld is aan die van een verstopping. Pas na de dood, bij obductie, zag men wat de ware oorzaak van de neurologische uitval was.

Pas sinds 1975, met de komst van de CT-scan, zijn artsen in staat om bij acute neurologische uitvalsverschijnselen al tijdens het leven van een patiënt vast te stellen of het om een bloeding of een verstopping gaat en de behandeling daar dus meteen op af te stemmen. De uitvinding van de CT-scan heeft dan ook een revolutionaire ontwikkeling teweeggebracht die zich precies tijdens de loopbaan van Van Gijn voltrok en die mede door hem is vormgegeven.

De boekencollectie van Van Gijn gaat tot 1942 en omvat de lange periode waarin artsen aan de hand van ziektegeschiedenis en obductie naarstig zochten naar de oorzaak van de acute neurologische uitval.