portret uit ca. 1930 (bron: Utrechtsche studentenalmanak 1935;   sculptuur  posthuum 1935 door J.G. Wertheim (collectie Universiteit Utrecht) ,  ex libris

Marie Anne van Herwerden (1874-1934)

Marie Anna (Marianne) van Herwerden werd geboren op 16 februari 1874 te Utrecht als dochter van hoogleraar Grieks Henricus van Herwerden en Galathea Henriette van Deen en was een van de eerste vrouwen die in Nederland naar de universiteit gingen en een akademische baan kreeg aan de Universiteit Utrecht.

Na haar eindexamen aan de Middelbare Meisjesschool (1891) ging ze naar Lausanne om colleges te volgen in diverse vakken – onder meer Frans, geschiedenis, kunstgeschiedenis en hygiëne. In 1892 keerde ze terug en begon ze aan een MO-studie Frans in Utrecht. Ze werd ziek en kwam terecht bij de arts Catherine van Tussenbroek, die haar afraadde om geneeskunde te gaan studeren vanwege haar gezondheid. In 1897 begon ze echter toch aan die studie, in Utrecht. Alle universitaire examens legde Van Herwerden cum laude af, inclusief haar promotie in 1905.

Hierna kreeg ze assistentschappen in Rotterdam, Groningen en Wenen. Ook deed ze korte tijd onderzoek in Napels. In 1908 begon ze als assistent en als privaatdocent  bij C.A. Pekelharing, hoogleraar fysiologische chemie en histologie (weefselleer) in Utrecht. Hiermee koos ze, onder invloed van haar gezondheidsproblemen, definitief voor een wetenschappelijke loopbaan, hoewel de medische praktijk haar voorkeur had. Ze nam haar intrek in het ouderlijk huis aan de Utrechtse Parkstraat. Tot aan haar dood is ze daar blijven wonen, samen met haar zus Charlotte (1868-1955).

Ze leek de logische opvolgster van  prof. Pekelharing, maar kreeg de baan uiteindelijk niet. In 1920 kreeg ze een beurs voor een studiereis naar de Verenigde Staten waar zij genetici en eugenetici ontmoette. Terug in Nederland hield zij zich actief bezig met eugenetica en verschillende verenigingen op dit gebied. Van Herwerden werd in binnen- en buitenlandse vakkringen gerespecteerd als onderzoekster, eerst op het gebied van cytologie, biologie en later erfelijkheidsleer en eugenetica.

Van Herwerden was lid van de Vereniging van Vrouwen met een Academische Opleiding (1913) en zat in de redactie van het Maandblad voor Vrouwenstudie. Na de dood van haar vader (1910), verhuurde zij kamers aan vrouwelijke studenten. Het Catharine van Tussenbroek fonds werd in 1926 opgericht op initiatief van van Herwerden om de bijdrage van vrouwen aan de wetenschap te stimuleren.

Zij tekende uit liefhebberij komische vervormingen van figuren uit wetenschappelijke werken die later zijn uitgegeven.

In het begin van de jaren 30 werd zij ziek, maar zette haar werk zo veel mogelijk voort. Dr. Van Herwerden overleed te Utrecht op 26 januari 1934.

In 1947 schonk haar zuster  C.A.B. van Herwerden een verzameling academische bescheiden  aan het Universiteitsmuseum en in 1948/49 een levensgeschiedenis  van Marianne van Herwerden.